Oğuz Özdem KARAMANLILARIN İZİNDEYİM
NEVŞEHİR’DE İKİ ÖRGÜT
MÜDAFA-İ HUKUK VE TEALİ-İ İSLAM
Birbirine tam karşıt bu iki örgüt hemen hemen aynı dönemlerde Nevşehir’de kuruluyor ve faaliyetler yapıyordu.
Nevşehir diğer illere göre coğrafi özelliği bakımından şanslı bir yerdeydi. mütarekenin belirlediği paylaşım alanlarının dışında kaldığı için çok önemli siyasi olaylara tanık olmadı.
Fakat bu özelliği nedeniyle oldukça önemli bir misyon üstlenmişti.
Nevşehir mütareke günlerinde 12. Kolorduya bağlı 11. Tümenin denetim alanı içerisindeydi. Karargahı Niğde’de bulunan bu tümenin de en gizli silah depoları da -çoğu bilmez ama- Nevşehir’deydi.
Asıl konumuza dönelim.
4 Eylül Sivas kongresi’nde alınan en önemli kararlardan biri de tüm illerde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk cemiyeti adı altında bir cemiyet kurulmasına yönelik karardı. Kongreye Nevşehir’den Dellalzade Hacı Osman Efendi katılmıştı. Ve bu cemiyetin kurulması görevi de kendisine tevdi edilmişti.
Dellalzade Hacı Osman Efendi, kongre sonrası Nevşehir’e gelerek o dönemde şehrin ileri gelenlerinden başta Eyüp Bey, Müftü Süleyman Hakkı Efendi ve belediye başkanı İzzet efendi (Her ne kadar yararlandığım kaynakta Belediye Başkanı Ahmet Efendi yazıyorsa da 1920-25 yılları arasında Nevşehir Beld. Başk. İzzet Beydir)olmak üzere geniş bir toplulukla cemiyeti kuruyor, bununla da kalmayarak Avanos’ta dönemin belediye başkanı Nuri Bey başta olmak üzere pek çok vatanseveri bir araya getirip Anadolu ve Rumeli müdafaa-i hukuk cemiyetinin kurulmasına öncülük ediyordu.
Bununla birlikte 1920 yılı başlarında İstanbul’da önemli siyasi gelişmeler oluyor, bir yandan Mondros Mütarekesi günlerinde çalışmalarına son verilen Meclis-i Mebusan yeniden toplanıyor, diğer yandan da Kuvayı Milliye karşıtı örgütler kuruluyordu. Bu örgütlerden biri de Zeynel Abidin Sait Molla’nın başını çektiği Teali-i İslam Cemiyetiydi.
Bu cemiyet bazı kesimlerce destek görerek örgütleniyordu ki bu desteklerden biri de Nevşehir’de o dönemin kaymakamı Nedim Bey’di. Nedim Bey önderliğinde kurulan Teali-i İslam cemiyeti giderek güçlenmeye ve taraftar bulmaya başlamıştı ve örgütün ileri gelenleri “padişah yeni meclisi tanımıyor, Kuva’yı Milliye’nin ileri gelenlerinin katli için fetva çıkarmıştır” yolunda propaganda yapıyorlardı.
Olayların büyümesi ve giderek tehlikeli bir boyuta ulaşması üzerine Mustafa Kemal Niğde’de bulunan 11. Tümen komutanı Miralay Arif’e (Ayıcı Arif) telgraf çekerek önlem alınmasını istedi. Bunun üzerine Miralay Arif Bey derhal bir birlikle birlikte Nevşehir’e gelerek Teal-i İslam cemiyetinin ileri gelenlerini tutuklayıp kargaşayı bastırdı.([1])
[1] Kaynak Yurt Ansiklopedisi